Bilincin Evreleri

Bilincin Evreleri

Bilinç nedir?

Genelde kişinin kendisine ve çevresine ilişkin farkındalığı olarak tanımlanır. Farklı bilinç durumlarında yani farklı farkındalık düzeylerinde bulunabiliriz. Bunlar doğal olarak ortaya çıkabileceği gibi ve harici etkenlerle de tetiklenebilir. Kendi zihinsel çabalarımız gibi dâhili etkenlerle de belirlenebilir. Bu durumlar dikkatlilik haliyle uyku arasında gidip gelir. İkisi arasındaki her durumu kapsar. Dikkatli uyanıklık bilinçli olmak dendiğinde çoğu kişinin aklına gelen şeydir. Dikkatli uyanıklık halindeyseniz, kendinizdesinizdir. Kim olduğunuzun, nerde olduğunuzun ve çevrenizde neler olup bittiğinin farkındasınızdır. Dikkatinizi yoğunlaştırabilir, hafızanıza bilgi kodlayabilir, birileriyle konuşabilirsiniz. Yani kendinizdeyken ve dünyanın arkındayken yapabileceğiniz her şeyi yapabilirsiniz. Buna dikkatli uyanıklık denir.

Uyanık olduğumuz halde çevremizde olup bitenin farkında olmadığımız vakidir. Belki sınıfta hatta belki de bir şeyler izlerken. Kişi kendisini daha rahatlamış hissedebilir. Fakat normal dikkatli uyanıklıkta olduğu kadar iyi odaklanamaz. Gündüz düşleri doğal olarak ortaya çıkar. Bazen hiç niyetiniz yokken bir bakarsınız gündüz düşlerine dalmışsınız. Ama bazı insanlar benzer bilinç durumunu hafif meditasyon yoluyla kendileri de tetikleyebilir. Bilincin daha az bilinçli durumlarına doğru ilerleyecek olursak bir sonraki başlığımız uyuklama hali.

Bu durumda kişi nerdeyse uyku halinde olsa da çevresinde olup bitenlerin hala biraz farkındadır. Bu hissi uykuya dalmadan hemen önce veya belki uyanır uyanmaz yaşayabilirsiniz. Uyuklama hali de tıpkı gündüz düşleri gibi doğal olarak gelişir. Bazı insanlar bu bilinç durumunu derin meditasyon yoluyla kendileri de tetikleyebilir. Ve son olarak uyku. Bunu bir bilinç durumu olarak nitelemek garip gelebilir. Çünkü daha ziyade bir bilinçsizlik durumudur uyku. Uyurken kendinizin veya çevrenizin farkında değilsinizdir. Ama bir rüyalar evreninin farkında olabilirsiniz. İlginçtir ki bir bilinç durumundan diğerine geçtiğimizi biz fark etmeyiz ama beynimiz her şeyin farkındadır. Merkezi sinir sistemimizde ritmik olarak ateşlenen sinir hücreleri vardır. Bunlar bir takım beyin salınımları yaratıyor yani, ölçülebilir ateşleme desenleri oluşturuyor. Bu beyin salınımları veya daha yaygın tabiriyle beyin dalgaları EEG adı verilen bir makineyle ölçülebiliyor. Farklı bilinç durumlarıyla ilişkilendirebileceğimiz belli başlı beyin dalgaları şunlar; ALFA, BETA, DELTA ve TETA. Tüm bu beyin dalgalarının frekansları birbirinden farklı ve her biri farklı bir bilinç durumunu temsil ediyor.

BETA: saniyede 12 ila 30 titreşim. Bunlar normal uyanıklık bilinci ve konsantrasyona ilişkin dalgalar.  Yüksek dikkatlilik halini çok fazla sürdürmeniz halinde BETA seviyeniz çok yükselir. Sürekli tetikte olduğunuz için yoğun stres, kaygı ve huzursuzluk yaşayabilirsiniz.

ALFA: daha çok uyanık dinlenme durumunda öne çıkıyor. Mesela gündüz düşleri veya hafif meditasyon sırasında. Tahmin edebileceğiniz gibi ALFA dalgaları BETA dalgalarından daha düşük bir frekansa sahip. Saniyede 8 ila 13 titreşimdir. ALFA dalgaları uyuklama halinde ortadan kaybolsa da derin uykuya daldığınızda tekrar belirebiliyor.

TETA: Uyuklama ya da derin meditasyon sırasında EEG’de TETA dalgaları gözlemlenebiliyor. Bunlar ALFA dalgalarından bile daha yavaştır. Saniyede 4 ila 7 titreşimdir. TETA dalgaları uykuya daldıktan hemen sonraki çok hafif uyku halinde de gözlemlenebilir.

Bir bilinç durumu olarak uyku şaşırtıcı derecede karmaşık bir konudur. Uykunun kendine has evreleri ve beyin dalgaları vardır.

Psikolog Feza OKTAY